عنصر گیاه در فضای سبز:

 تاثير و نقش درختان در فضای سبز و منظر شهری :

 می‌توان به فضاهای سبز موجود در شهرها اشاره كرد كه نقش بسزايی در خلق منظر شهری متفاوت دارند.در ميان عناصر طبيعی تاثير‌گذار در منظر شهری، درختان به خاطر ساختار و بافت ويژه‌ای كه دارند اهميتی دو چندان پيدا می‌كنند.(كارمان،2003،249) در ختان نيزهمانند بناها دارای ساختارهايی هستند كه منجر به ايجاد يك سبك معماری گياهی می‌گردند. متناسب با تغيير و تحول شهرها در دوره‌های مختلف، معيار‌های انتخاب در‌ختان نيز دستخوش تغيير شده است.(سيمونيك،2006)از سوی ديگر، اصولاً شهرها با يك نسبت بالايی از فضای باز روبرو هستند كه هر كدام از آنها وضعيت فيزيكی خاصی را دارند. از جمله‌ی اين فضاها، می توان به خيابان‌ها، ميادين و فضاهای اطراف پاركينگ‌ها اشاره كرد كه ملاك انتخاب درخت و پوشش گياهی برای هر‌كدام متفاوت است.( همان) در اين زمينه معمار منظر شهری وظيفه انتخاب گياهان مناسب و سازگار با محيط را بر عهده دارد.(كارمان،2003،81)
در ختان از روی اندازه، شكل، تركيبات رنگيشان و يا تباين با عناصر ديگر و حتی به خاطر بافت يا عطرشان بر‌گزيده ‌می‌شوند، زمان تشكيل يا افتادن برگها، نوع سايه يا اندازه تاج درخت بر انتخاب آن تاثير دارد. اوضاع زيست محيطی در محيط‌های شهری متغيرتر از ديگر محيط‌های انسان ساخت است، سايه ساختمان‌ها، وضعيت نور، باد، دما و خاك از محلی به محل ديگر متفاوت است.(آرنولد،1980،50) در بين عوامل اقليمی، نور خورشيد به دليل تأثير مستقيم بر رشد درختان، نقش مهمی در انتخاب محل كاشت درختان دارد. درختان هر جا كه رشد كنند بايد در فصل رويش حداقل 3 تا 4 ساعت نور مستقيم خورشد داشته باشند، بنابراين جهت خيابان‌ با توجه به ارتفاع ساختمان ‌ها و ساعات تابش نور نقش مهمی در تعيين محل كاشت دارد. حتي درختان بايد 10ـ8 فوت از ديوار ساختمانها فاصله داشته باشند تا سايه ‌ساختمانها مانع تابش نور نباشد. (آرنولد،1980،51)
فضا در اطراف خانه‌ها، پارك‌های عمومی و زمين‌های مدرسه به سهولت يافت می‌شود، اما دربخش‌های پاركينگ و در امتداد خيابان‌ها فضای كافی در صورتی كه در طول طراحی برای آن فضايی در نظر گرفته شده باشد، در اختيار خواهد بود.(استنفورد،2000،4) فضا برای درختان بايد در سراسر محيط سنگفرش شده پراكنده شود، چنين فضاهايی بايد به حدی بزرگ باشند كه وقتی درختان رشد می‌كنند، سايه‌ی خود را روی ماشين‌های پارك شده بيندازند. محيطی كه با سنگفرش احاطه شده بايد فضايی ميدان مانند به طول 6 پا در كنار خود داشته باشد.(آرنولد،1980،54)
كاشت درختان نابالغ يكی از موثرترين و اقتصادی‌ترين راه‌های تلطيف محيط شهری است، جايگزينی درختان جديد به جاي قديمی، كاشت گياهان روی پشت بام، ديوارها، پياده‌روها، باعث ارتقاء محيط زيست شهری و تلطيف محيط می‌شود.
درختان برای ايجاد تغيير در هويت بصری شهر بايد به اندازه كافی بزرگ و تعدادشان زياد باشد تا قادر به ايجاد جلوه ی خاصی در سيمای شهر شود . بهترين مقياس برای تاثير بصری درختان حجم شاخه و برگ آنهاست. كاشت درختان نزديك جداول شكل بهم پيوسته‌ای از شاخه‌ها را ايجاد می‌كند كه همچون پرده ای سبز و عمودی باعث تقويت فضای پياده می‌شود.از اين رو استفاده از درختان كوتاه برای فضای خيابان مناسب به نظر نمی‌رسد چون فضای خيابان را قطعه قطعه كرده و نيازهای توازن برای فضای شهری را رفع نمی‌كند. اگر درختان خيلی دور از هم قرار گيرند، هردرخت يك ساختار متراكم‌تر با شاخه‌های نزديك به زمين ايجاد می‌كند كه اين فاصله تضاد نور و سايه را ايجاد كرده و باعث تأكيد بر روی درخت منفرد می‌شود.(آرنولد،1980،53)

نتيجه در هر حال يك پياده‌روی شهری (جلوه‌ای از فضای‌شهری) بدون درخت مثل يك ساختمان بدون سقف است.بنابراين درختان در شهرهای امروزی وايجاد منظر مناسب شهری نقش بسزايی دارند، حتی اگر فاقد ارزش كاربردی باشند.در حقيقت درختان يك فرصت برای خلق تركيبات بديع شهری با تركيب هنر، مجسمه‌سازی و معماری در توازن و وحدت بصری شهری به دست می‌دهند.در شهرهای سيمان زده امروزی كه نگاه آدمی در پس ديوارهای بلند محصور مانده است،درختان نقش حائل ميان انسان و محيط انسانی ساخت را ايفا می كنند و مفاهيمی چون تاكيد ، تكرار و تضاد و .........را بدون استفاده از ساختارهای مصنوعی و با تاكيد بر ويژگي های طبيعيشان در محيط های شهری القا كرده و در نهايت به وحدت بصری شهری امروزی ياری می رسانند.

انتخاب گیاه برای فضای سبز :

درطراحی فضای سبز و معماری منظر یکی از ارکان اصلی آشنایی با گیاهان متنوع و خصوصیات آنها برای منظورهای خاص میباشد .در ايجاد تنوع گياهی در فضای سبز شهری همواره محدوديت های هوا و اقليم،خشکی باد ، تابش بيش از حد خورشيد و غيره وجود دارد که همين امر باعث کاهش تنوع می گردد انتخاب گونه های جديد  در انتخاب و بررسی انواع گونه های جديد موارد ذيل ، بايستی مد نظر باشد:

الف) سازگاری گونه معرفی شده با خصوصيات آب و هوائی منطقه اين امر باعث بالا رفتن قدرت رشد، تکثير و در نهايت بقای گونه می گردد.

 ب)زيبايی و ظاهر آراسته گونه جديد گياه به نحوی که شکل و ظاهر گياه مناسب محل مورد نظر باشد ، که در اين رابطه ديدگاه و نظر کارشناس فضای سبز از اهميت ويژه ای برخوردار است عدم استفاد ه مناسب از يک گونه گياه در محل مورد نظر، باعث کاهش زيبايی محوطه گرديده ضمن آنکه گاهی ممکن است باعث بروز مشکلاتی گردد به عنوان نمونه چنانچه از گياهان انبوه در حواشی معابر و پياده رو استفاده گردد، باعث کاهش ديد رانندگان و ممانعت از توجه آنها به عابرين پياده که در انتظار عبور از خيابان هستند، می گردد و همين امر باعث بروز حوادثی می شود.

ج) خصوصيات فيزيولوژيک و مرفولوژيک گياه گاهی صمغ تانن و ساير اسانس های موجود در بخش های مختلف انواع گياهان باعث وارد گرديدن لطماتی به اقشار مختلف بخصوص کودکان می گردد زيرا کودکان از روی کنجکاوی و يا بازيهای کودکانه در تماس با اين پيکره های گياهی بوده و حتی بخشی از برگ و غيره را در طی بازيهای کودکانه تناول می نمايند که در آنها ايجاد مسموميت می نمايد ، لذا توجه به ايمنی اقشار مختلف اين موضوع دارای اهميت به سزائی است سالها است که فضای سبز شهری سطح مالامال از درختان صنعتی،جنگلی چون چنار، نارون ، زبان گنجشک گردیده است و سالها است که مهمترین پوشش سطح زمین در پارکها ، مبادین و بلوارها چمن است، حال آنکه مشخص گردیده است که بیشترین آلرژی از طرف گیاهان فوق حادث می گردد و چمن نیز با توجه به وضعیت خشکسالی ها و کمبود آب و همچنین هزینه های بالای نگهداری ، حداقل در پاره ای از مناطق که امکانات و بودجه وسیع و کلان در دسترس نیست ، کاملا از چرخه کشت و فضای سبز خارج گردیده است.لذا ايجاد تنوع آوری ضروری و رويكردی الزامی برای بهبود فضای زندگی انسان ماشين زده امروزی است.

 دربخش گیاهشناسی سایت به  صورت جامع به شناخت گونه های گیاهی فضای سبز پرداخته شده است.

در اینجا نیز  اجمالاً به تعدادی از گیاهانی که برای طراحی مناسب می باشند اشاره میشود:

 درختان مقاوم به گرد و خاک: عرعر-زالزالک-ژینکو-چنار-لیلکی امریکایی-ماگنولیا-بیدمجنون-اقاقیا-داغداغان 

 گیاهان جاذب پرنده:یاس وحشی –زیتون-زغال اخته – امین الدوله- پیروکانتا- خاس-اسپیره –یاس خوشه ای – انگور زینتی 

 درختان دارای بافت خشن : عرعر-ماگنولیا-انجیر –خرمالو-نخل زینتی –شاه بلوط هندی 

 درختان دارای بافت نرم: ابریشم – لیلکی- ابریشم مصری- بید

گیاهان معطر: سرو ناز-برگ بو –گل یخ – سنجد-یاس خوشه ای- اقاقیا-نمدار- پائولونیا-ماگنولیاو...

 گیاهان دارای رشد کم: کریپتومریا- زیتون معمولی – ماگنولیا – برگ بو- انجیر - زالزالک- سوفورا 

درختان سریع الرشد:سرو نقره ای-عرعر-دم موشی- زیتون تلخ-چنار-سدروس-افرا سیاه-اقاقیا-پائولونیا-توت امریکایی-لاله-ابریشم

 گیاهانی که در زمستان جلوه دارند: بید مرجانی- بید فری- فندق- گیلاس- سوزنی برگان مانند سرو کوهی رونده – سرو سیمین – یاسمن زمستانی  انواع کاجها و سروها پهن برگان همیشه سبز مانند ماگنولیا تابستانه -آکاسیا- گل یخ

درختان بر گ قرمز: افرای ژاپنی-افرای چناری برگ قرمز- گوجه گل- فندق – زرشک – انجیلی در پاییز- توری در پاییز و ...

گیاهان الوان : ارغوان – سیب گل – میموزا – طاووسی – توری- ماگنولیا زمستانه – ماهونیا – پیراکانتا - دوتسیا 

  درختان مقاوم به سایه:سرخدار- دوگلاس – سکویا – نوئل – ممرز- هدرا - راش - شمشاد خزری

 درختان مقاوم به بادهای دریایی و آب شور: کاجها – ایلان – گل ابریشم – زبان گنجشک –توت – صنوبر وسپیدار – اقاقیا – گز

گیاهان مقاوم به سرما:سرو نقره ای- کریپتومریا – چینی – به ژاپنی – ابریشم مصری- ماگنولیا 

 گیاهان مناسب کاشت در شیبها: ار غوان - سنجد و...

 گیاهان مناسب جلوگیری از فرسایش خاک : توسکا قشلاقی- چنار- بید مجنون – اقاقیا – توت امریکایی – سرو نقره ای 

 درختان آبدوست: چنار – توسکا- بیدمجنون- درخت لاله و...

درختان بادشکن: توت امریکایی – سرو نقره ای – سرو خمره ای- اقاقیا – زالزالک- نمدار- سدروس - گردو 

 درختان مناسب خاک اهکی:زیتون معمولی – زربین –سروخمره ای – چنار- زبان گنجشک

 گیاهان مناسب خاک اسیدی: عرعر- لیلکی امریکایی – توسکا قشلاقی – اقاقیا  

2-مبلمان و فضای سبز :

در فضای ميان ساختمانها و بناها، عناصر مكملی نياز است تا زندگی شهری را سامان بخشد، تجهيزاتی كه همچون اثاث يك خانه، امكان زندگی را در فضای محصور ميان سنگ و بتن و شيشه فراهم آورد. اين اجزاء، جريان حركت، سكون، تفريح و اضطراب را در شهر تنظيم می كنند و به آن روح می بخشند. اثاثه، تجهيزات يا مبلمان شهری، خيابانی يا فضای باز اصطلاحات رايج اين تسهيلات و امكانات هستند. اين تسهيلات در انگلستان بيشتر به «مبلمان خيابانی» و در امريكا به «مبلمان همگانی» با «مبلمان فضای باز» معروف هستند. « اثاثه، جمع اثاث به معنای وسايل و لوازم زندگی است. تجهيزات، جمع تجهيز، در مفهوم آراستن و بسيج كردن و بيشتر به وسايل و ساز و برگ نظامی اطلاق می شود. مبلمان واژه فرانسوی به معنای مجموعه اثاثه و دكوراسيون يك محل است.»

مبلمان و تجهيزات شهری یکی از عناصر اصلی است  که  در طراحی فضاهای شهری اعم از خیابانها ، معابر عمومی ،پارکها و .... مستلزم توجه و دقت زیادی است و شامل كليه ملزومات و اثاثيه شهری كه در محيط شهر قرار می گيرند و بيش از يكصد عنوان تقسيم بندی می شود؛ از نرده و ميله‌های راه بند و روشنايی گرفته تا ايستگاههای اتوبوس، سرويسهای بهداشتی، تابلوها، بيلبوردهای تبليغاتی، سطل زباله و پلهای عابر پياده.

تقسيم بندی عناصر مبلمان شهری بصورتهای مختلفی عنوان شده ولی در كل ميتوان انرا در چهارگروه اصلی معرفی نمود :
الف- مبلمان خيابانی
ب- مبلمان پاركی
ج- مبلمان ترافيكی
د- سازه‌های اطلاع رسانی و تبليغاتی

امروزه تجربه و كاربرد عناصر شهری نشان داده كه استفاده از تجهيزات و مبلمان مناسب تا چد ميتواند اثر مثبتی بر روی شهروندان و استفاده كنندگان از محيطهای شهری داشته باشد. بطور مثال طراحی نشيمن مناسب به مردم اين امكان را ميدهد كه در فرصتهای لازم از نشستن و ديدن فضای شهری لذت برده و حتی ارتباط اجتماعی و كلامی با يكديگر برقرار نمايند.
پژوهشهای شهری و زيست محيطی نشان ميدهد كه استفاده كنندگان و عموم مردم خواستار چند منظوره بودن تجهيزات شهری و زيباسازی هرچه بيشتر آن هستند بطوريكه بصورت يك سمبل يا نماد و حجم شهری در آمده و متناسب با طراحی زيبای اتومبيلها و محصولات مدرن به توقعات زيبايی شناسانه مردم و نيازهای دنيای امروز نيز جواب دهد . به همين دليل در سراسر جهان مطالعات و مسابقات بسياری در زمينه طراحی بهينه مبلمان شهری صورت ميگيرد.

اهميت توجه به هويت و فرهنگ :
با رشد شهرها و حومه‏ها، گرايشی افراطی در يك شكل كردن چهره شهری به وجود آمده است، به گونه‏ای كه اغلب تفاوت كمی در روحيه مبلمان نقاط مختلف شهر يا حتی گاهی ميان چند كشور ديده ميشود. حال آن كه هنوز هم جذاب‏ترين و به ياد ماندنی‏ترين محله‏ها آنهايی هستند كه با شكل و شمايل ويژه و مختص به خود در خاطره‏ها جای می گيرند و شايد از همين روست كه در كوششهای جديد برای نوسازی و ساماندهی شهرها به اين خصوصيات توجه بسيار ميشود :

* از ديدگاه طراحان، انتخاب و طراحی مناسب مبلمان شهری، حفظ هويت مكان و نمود بيشتر آن را ممكن می‏سازد. اين برخورد در احيای مناطق تاريخی و سنتی بسيار موثر است.

* اگر دخالت در شهر به تزيينات سطحی محدود نشود ، بايد ميان بافت اجتماعی و فضای شهر توازنی ايجاد كرد.

* آنگاه كه بافت اجتماعی مكانی تثبيت شده و در ميان ساكنانش مفهوم شهر نشينی، ريشه‏ای عميق دواند، ميتوان به ساختارهايی مكمل در سيما و منظر آن پرداخت و شرايط را برای حفظ محيط و رفاه اهالی‏اش مهيا كرد.

* به اتكای همين بافت اجتماعی تثبيت شده و ريشه‏دار می توان در مدت زمانی كافی و با روشی پويا، خيابانهای محله و شهر را به گونه‏ای مجهز كرد كه بازتاب فرهنگ آن باشد.

در حقيقت, فراهم آوردن امكان بهره‏وری رفاهی و زيبايی شناختی از محيط زيست، به معنای ارج نهادن به زندگی و ارزشهای تمدن است .
ارزشهای عملكردی و زيباشناختی شهری، از طريق برخورد مجزا و مشخص با هر يك از فضاهای خرد و كلان ايجاد ميشود.

مبلمان در پارکهای شهری :

در مجهزسازی فضاهای سبز و باز شهری ابتدايی‌ترين روش برای احساس آرامش و راحتی در پارك‌ها استفاده از نيمكت است. طرز قرار گرفتن اين نيمكت‌ها بايد به شكلی باشد كه دسترسی به آنها آسان و راحت بوده  يعنی در سراسر پارك و به تعداد زياد موجود باشد. صندلی‌ها بايد در روبه‌روی مناظر زيبا اما در جايی كه در مسير رفت و آمد افراد قرار نگيرد، واقع شود.
نيمكت‌های مراكز عمومی شهر نيز می‌تواند برای آسايش و راحتی شهروندان در كنار مراكز ويژه مانند ايستگاه‌ها، كيوسك‌ها، باجه‌های تلفن، ظروف زباله و شيرهای آب قرار بگيرند. مهمترين محل قرار گرفتن نيمكت‌ها در سطح شهر، مراكزی است كه رفت و آمد مردم در آن جا زياد است. به ويژه مكان‌هايی كه برای استراحت و تفريح مردم است. فضای باز زيبا و مناسب عمومی به شهروندان اين امكان را می‌دهد تا در كنار يكديگر از طبيعت اطراف لذت ببرند. با داشتن مكان مناسبی برای نشستن احساس رضايت آنها چندين برابر شود. افراد مختلف انواع متفاوتی از نيمكت‌های پارك يا فضاهای سبز را می‌پسندند كه اين سلايق متفاوت چگونگی طراحی نيمكت‌های پارك را تعيين می‌كند و به آن تغييراتی می‌دهد.
  برای نمونه جوانان بيشتر روی بالای نيمكت يعنی تكيه‌گاه آن می‌نشينند تا روی خود نيمكت و اين مورد بايد در طراحی نيمكت‌های پارك يا فضاهای باز شهری مورد توجه قرار گيرد. همچنين نيمكت‌هايی را كه به اين مراكز اختصاص می‌دهند، بايد از استحكام بيشتری در ناحيه پايه‌ها برخوردار باشد. يا به عنوان نمونه برای افراد مسن نيمكت‌هايی كه دارای پشتی يا تكيه‌گاه است، راحت‌تر از نوع بدون پشت آن است.
در حالی كه برای ساير افراد صندلی‌های بدون پشت به آنها اين امكان را می‌دهد تا در دو طرف نيمكت بنشينند.
در پارك يا فضاهای سبز شهری كه امكان استفاده اقشار مختلف وجود دارد بايد تمام امكانات رفاهی در نظر گرفته شود. صندلی‌ها و نيمكت‌ها بايد به گونه‌ای برای اين مكان‌ها ساخته شوند كه مورد استفاده بيشتری برای همگان دارند.
در همين راستا و برای پيشگيری از تخريب مبلمان عمومی شهر بايد به اين نكته توجه داشت كه تخريب بيشتر شامل چه چيزهايی می‌شود، چه زمانی اين خرابكاری‌ها شكل می‌گيرد و توسط چه كسانی،سپس برنامه‌های پيشگيری را به كار بست.
 ظروف زباله‌ای كه در سطح شهر قرار می‌گيرند به مصارف مختلفی می رسند. سطل‌های زباله‌ای كه در سطح شهر قرار می‌گيرند بايد قابل دسترسی آسان و به تعداد زياد بوده و احتياج به محافظت نداشته باشند.
يكی از اشتباهات مهمی كه درپارکها و دیگر فضاهای شهری اتفاق می‌افتد اين است كه سطل‌های زباله را در جايی قرار می‌دهند كه بتوان به راحتی آنها را خالی كرد نه اين كه به راحتی برای شهروندان قابل دسترسی باشد. نتيجه آن خيابان‌های پر از زباله و سطل‌های خالی است. زيرا مردم وقت خود را برای يافتن سطل زباله صرف نمی‌كنند. برای تعيين اين كه در چه جاهايی بايد سطل زباله قرار بگيرد، مواردی را بايد در نظر داشت، به عنوان نمونه وجود مواردی از مبلمان شهری در خيابان، نوع و موقعيت طبقات اول مانند ساختمان‌ها، فروشگاه‌ها و رستوران‌ها كه همچنين بايد نوع و ميزان زباله‌های اين مراكز نيز با سطل‌های گذشته شده متناسب باشد.
بهترين مكان برای گذاشتن سطل های زباله مكان‌های تجاری و پررفت و آمد در حاشيه پياده‌روها، در نزديكی اغذيه‌فروشی‌ها و كنار صندلی‌های ايستگاه‌هاست.
تعداد سطل‌های زباله كه در يك مكان بايد قرار داده شود به تعداد افرادی كه در آن مسير رفت و آمد دارند و ميزان زباله‌های آن محل بستگی دارد.
برخی از موارد را در طراحی سطل‌های زباله بايد در نظر داشت مانند تفاوت در طراحی سطل‌های زباله با سطل مواد به درد نخور و بدون استفاده، كيفيت مواد موجود در سطل، نداشتن سر يا دريچه برای ريختن زباله درون سلطل، بزرگي سطل كه بستگی به ميزان استفاده و محل قرار گرفتن سطل دارد، همچنين سطل‌ها بايد محكم باشند تا در اثر نشستن برخی افراد روی آنها نشكند.
اين موارد نيز در هنگام ساخت سطل‌های زباله بايد در نظر گرفته شود، استقامت و دوام، موارد ضد حريق، رنگ، مقاوم در برابر آلودگی، لعاب‌داشتن سطل كه شامل رنگی می‌شود كه به راحتی ورقه نشود، سطل پر از منفذ آلومينيوم كه معمولا ماده خوبی برای استفاده در اين مورد است، ژلاستيك‌های مقاوم، ورقه‌های استيل گالوانيزه، بيشتر سطل‌ها را بايد بتوان به راحتی توسط ماموران شهرداری تخليه كرد كه بيشتر از طرف سرسطل تخليه می‌شوند. تخليه آن دسته از سطل‌هايی كه از طرفين باز می‌شود كار سختی است. در برخی از مواقع موجب شكستن سطل و درب آن می‌شود.
سطل‌‌ها همچنين بايد دارای سطحی باشند كه از خروج مايعات درون سطل به بيرون جلوگيری كند. كه برای رفع ابن مشكل از كيسه‌های داخلی پلاستيك درون آن استفاده می‌كنند. اين كيسه‌ها از نوع فلزی  بهتر هستند. در پارك‌ها در قسمت‌هايی كه مخصوص پخت كباب است از لايه‌هاي فلزی استفاده می‌كنند. اما در سطح شهر از نوع پلاستيك آن استفاده بيشتری می‌شود.

3-سازه ها و مصالح در فضای سبز:

سازه ای فضای سبز مشتمل بر تمامی  سازه های فنی و عمرانی است که در طراحی و احداث فضای سبز نقش دارند  .دیواره،نشیمن گاه ،راههای دسترسی،ساختمانها ، جداول ، کف پوش و مصالح،آبنما و...  را می توان بخشی از سازه های فضای سبز عنوان کرد.در طراحی فضای سبز گیاهان و پوشش گیاهی سبز باید بر سازه های عمرانی طرح غالب باشند به طوریکه بیننده در نگاه اول این غلبه را به وضوح ببیند. 

 انتخاب مصالح :

در هنگام استفاده از مصالح در محوطه سازی پارک ها و باغات نیاز به توجه تکنیکی در این خصوص وجود دارد. مثلا استفاده از کالار سیمان در پارک ها که امروزه رایج شده و بسیاری از جنبه های زیبا شناختی آنها را نابود ساخته است. زیرا سیمان از نظر ساختار بسیار ناپایدار است، هنگامی که اولین برف می بارد بسیار شاداب و پرطراوت به نظر می رسد اما پس از آن کیفیت خود را از دست می دهد. دومین مساله این است که برف سمبل پاکی و عفت است و این درحالی است که سیمان و بتون معنای وحشت و خشونت را به انسان القا می کند. بنابراین از سیمان و بتون می بایست در مکان هایی از پارک که در معرض دید نیستند مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل سنگ نشان دهنده استحکام، وحدت و جاودانگی است. سنگ در بسیاری از ادیان مقدس است. مثلا در دین اسلام سنگ سیاهی که در کعبه زائرین ان را می بوسند و معتقدند که از بهشت آمده و در هنگام نزول از آسمان به رنگ سفید بوده اما در اثر گناهانی که بشر مرتکب شده سیاه شده است.

در قدیم دیوار باغها از ملاط ساخته می شدند که بسیار مهربان تر و ملایم تر از سیمان پورتلندی به نظر می رسید. آهک آبی از طریق حرارت دادن گچ و سنگ آهک بمنظور آزاد شدن دی اکسید کربن، بدست می آید. هنگامیکه این مواد دوباره با آب مخلوط شدند و در معرض هوا قرار می گیرند و دوباره با دی اکسد کربن ترکیب شده و به همان حالت شیمیایی اولیه باز می گردد. دی اکسید کربن به استحکام لایه های بیرونی ملاط می افزاید و بهمین دلیل شاید یک قرن بتواند استحکام خود را حفظ کند. این نوع ملاط امروزه از نظرساختمان سازان دور مانده است در صورتیکه هنوز هم می توان از آن در محوطه سازی پارک ها و باغات استفاده کرد.
مثلا امروزه استفاده از آجر و خشت به کلی از مد افتاده تلقی می شود. اما باید بدانیم که دوام این محصول می تواند با توجه به کیفیت آنمناسب باشد. خشت های گلی که شهر باستانی بابل به کار می رفته بوسیله شل دادن به گل مرطوب درست شده است. این بلوک های گلی سپس در مقابل نور آفتاب خشک می شوند و در مکان مناسب مورد استفاده قرار می گرفتند و در ساخت خانه ها کاربرد داشته اند.

حدود 3 هزار سال پیش از میلاد مسیح انسان این مساله را دریافته بود که هنگامی که گل مرطوب خشک شود تبدیل به ماده ای سخت می شود. در آن زمان از گل رس برای ساخت ظروف استفاده می شد. رومی ها مهارت لازم را در ساخت خشت کسب کرده و سپس این هنر را در اختیار مردمان شمال اروپا قراردادند. این خشت ها در قرون وسطی در ساخت دودکش ها و مناره کلیساها مورد استفاده قرار گرفت. البته امکان این نبود که در کوره های آجرپزی ابتدایی این خشت ها در دمای بالایی درست شوند.بعد از 1200 سال پس ازمیلاد مسیح کشورهای سفلی مانند هلند و جنوب انگلستان مبادرت به ساخت این خشت ها ورزیدند. اما در زمان حاضر این خشت ها و در واقع آجر ها به اندازه استاندارد رسیده اند اما در ساخت دیوار باغاها کاربردی ندارند، آجرهای دست ساز از نظر ساختار به گونه ای هستند که هرگز ماشین نمی تواند ان را بسازد؛ آجر های دست ساز را می توان به اندازه مورد نیاز ساخت. این طور به نظر می رسد که آجرهای دست ساز از نظر زیبایی و آذین بندی بهتر از آجرهای کارخانه ای است، البته هزینه دستمزد ساخت آنها از مواد خام بیشتر می شد؛ این مساله هم حل شد و زیبایی حاصله جای خود را به پرداخت هزینه های کلان داد. در دهه سوم قرن بیستم "وینستون چرچیل" به ساخت خشت و آجر و کارگران این حرفه بسیار اهمیت می داد.

سفال هم یکی از مصالح قدیمی است که در امر محوطه سازی باستان اهمیت بسیاری داشته است. سفال همان گل رس است که در دمایی پایین تر از کوره آجرپزی خشک می شود و به رنگ سرخ بسیار زیبایی در می آید و در گذشته بیشتر در ساخت ظرف و ظروف مورد استفاده قرار می گرفت. امروزه بسیاری از کارخانه ها به جای اساتفاده از پلاستیک و بتون استفاده از این ماده را توصیه می کنند. بسیاری از باغهای بر جای مانده از مصر باستان و روم دارای دیوارهای رنگین بوده اند که دلیل آن استفاده از گل رس و سفال بوده است. در زمان برگزاری فستیوال ها برای تزئینات روی دیوارهای پارک ها و باغها می توان از سفال استفاده کرد. هن.ز هم "توسکانی" در ایتالیا در مرکز ساخت سفال قرار دارد.

4- عنصر آب در منظر و فضای سبز:

آب نما و استخر در باغ‌های ايران يكی از ضروری‌ترين عناصر ايجاد باغ بوده است. استخر باغ‌های قديمی دارای عمق زياد و چندين فواره بوده‌اند از جمله بزرگترین استخری که برای باغ شاهگلی تبریز در زمان آق قویونلوها و همچنین استخر باغ بزرگ هزار جريب كه در دوره صفويه در اصفهان احداث شد و پانصد فواره داشت.

در ايران باستان آب پيام‌آور روشنايی و پاكی به شمار می‌رفت و از ارزش زيادی برخوردار بود. شايد به علت اينكه ايران كشوری كم‌آب بوده، اين مايع حياتی بين ايشان قدر و منزلتی والا داشته است. آب در نزد ايرانيان نه تنها برای رفع نيازها مورد استفاده قرار می‌گرفته، بلكه از لحاظ معنوی و روحی نيز تاثير بسياری داشته است. آب با قابليت‌های مختلف خود مانند حيات، تازگی، درخشندگی، پاكيزگی، رونق و رواج روشنايی، سكون و آرامش و تحرك، احساس‌های متفاوت در روح و روان انسان گذارده است. به همين دليل همواره در مكان‌هايی كه ساخته دست بشر هستند، به صورت‌های مختلف برای خود جا باز كرده است. اين مساله در رابطه با مكان‌هايی مانند پارك يا باغ بيشتر چشمگير است. زيرا عنصر آب به عنوان يكی از زيباترين زمينه‌های ديد و يكی از موارد تكميلی فضای سبز مورد استفاده قرار می‌گيرد. البته در اين مكان‌ها وجود آب برای پاكيزگی محل و آبياری درختان و گل‌ها يا استفاده برای سرويس‌های بهداشتی، ضروری و پراهميت است.

در سده‌های گذشته ايرانيان باغ‌ها را بيشتر در زمين‌های شيب‌دار احداث می‌كردند و با ايجاد پلكان در مسير آب، جريان ملايم آب، تند و پر سر و صدا می‌شد.

اصلی‌ترين عاملی كه همواره به باغ‌های ايرانی حيات می‌بخشيد، آب جاری بود كه در چهارباغ‌ها،‌ جويبارها و جوی‌های كم‌شيب و مارپيچی به حركت در می‌آمد و هوای باغ را مطبوع و دلپذير می‌ساخت. در باغ‌های تزيينی كه به حوض‌ها می‌پيوست، جدول ها معمولا با سنگ و آجر ساخته می‌شد. در كف آب‌نماها و بيشتر جاهايی كه آب در جريان بود، اغلب تخته سنگی با تراش سفيدرنگ يا با طرح‌های مختلف كار می‌گذاشتند كه به موج آب، جلوه زيبايی دهد.

باغ‌های قديمی ايران اغلب در مناطق گرم و خشك و كم‌آب ساخته شده‌اند و دليل احداث آنها در چنين مناطقی، وجود چشمه‌های طبيعی و يا كاريز است. وسعت هر باغ بستگی به حجم و مقدار آب موجود برای آبياری آن دارد. باغ‌های شهرهای خشك و كويری به علت گرمی هوا در تابستان، همواره اهميت خاصی داشته‌اند كه از آن جمله باغ‌های كاشان را می‌توان نام برد. باغ فين كاشان كه از باغ‌های معروف دوره صفويه، زنديه، قاجاريه و هم‌چنين زمان ما است به علت وفور آب چشمه سليمانی و حوض و استخر و فواره‌های فراوان و درختان كهنسال و عمارت‌های تاريخی، همواره جزو معرف ترين و پرجاذبه ترين باغ‌های كشور ما بوده است.

در باغ‌های ايرانی، برای ايجاد محيطی آرام، خنك و پرسايه، چاره‌ای جز احداث جوی های آب در طول تمام باغ نبوده است و معمولا اين جوی‌ها در تقاطع‌ها به حوضچه تبديل می‌شدند. آب از جوی‌ها كه اغلب از حوضخانه عمارت باغ آغاز و در فاصله‌های منظم با استفاده از شيب طبيعی زمين با تكرار آبشارها به داخل حوضچه‌ها روان می‌شد.

آب‌نما كه از ضروری‌ترين عناصر ايجاد باغ محسوب می‌شد، بيشتر در مقابل عمارت باغ احداث می‌شد و بعد اصلی آن در جهت طول ساختمان و به شكل‌های مستطيل، مربع، چند ضلعی و دايره بود. گاهی در داخل عمارت‌های باغ‌های قديمی نيز آب‌نما ساخته می‌شد كه در اصطلاح به آن محل، حوضخانه می‌گفتند. ساكنان باغ در روزهای گرم تابستان، به ويژه هنگام نيمروز، در كنار آب‌نما به آسايش می‌پرداختند.

آب و روانشناسی:

انسان مجموعه‌ای است پيچيده از روح و ذهن و جسم. همان‌گونه كه جسم آدمی به غذا نيازمند است، ذهن و روح او نيز طالب عناصری است كه به او آرامش ببخشد. در جامعه شهری كه ساختمان‌های بلند و خيابان‌ها و زندگی ماشينی همه جا را احاطه كرده است، جلوه‌های زيبايی و هنر، بهترين پناه برای روح خسته و آرامش‌طلب آدمی است.

امروزه در شهرها شاهد عناصری با بافت سخت مثل بتن و ... به جای عناصر طبيعی (پوشش گياهی) هستيم. لذا بايد با به‌كارگيری عناصری كه بافت نرم دارند، گوشه عزلت و زيبايی فراهم كرد تا به روان انسان آرامش بخشيد. اين مكان‌ها می‌توانند پارك‌ها و باغ‌های شهری باشند. آب يكی از اين عناصر به شمار می‌رود و چه در حالت سكون و چه در حالت حركت نوازش‌دهنده روح انسان است. حركت و موسيقی آب، در جلوه‌گری بيشتر فضای سبز نقشی در خور توجه دارد. می‌توان آب را به صورت جويبار و چشمه برای نقاط آرام و بی سر و صدا و به صورت آبشار و فواره‌های بزرگ برای نقاط پرازدحام و شلوغ طراحی كرد.

آب و انعكاس:

سطح آب ساكن، با انعكاس نور مانند آينه عمل می‌كند و پديده های اطراف خود را با چرخش 180 درجه نمايش می‌دهد،‌ هم‌چنين انعكاس پوشش گياهی در آب و تابش نور خورشيد روی گياهان آبزی موجود روی آب، تصوير زيبايی برای بيننده به وجود می‌آورد. آب در حال حركت نيز منعكس‌كننده امواج نور در فضاست؛ مانند نوری كه از يك جويبار روان روی برگ درختان منعكس می‌شود.

آب و تاثير آن در كاهش درجه حرارت و افزايش رطوبت:

آب در پارك‌ها و باغ‌ها به هر يك از صور مختلف، خود به نحوی در متعادل كردن درجه حرارت هوا،‌ تامين رطوبت نسبی برای گياهان و ايجاد طراوت، موثر است. مجموعه اين عوامل از يكنواختی و خشكی محيط می‌كاهد.

طراحی آب در سبك‌های مختلف:

جذابيت آب از ديگر عناصر موجود در پارك بيشتر است. آب‌نما عنصری است كه اگر در پارك‌ها خوب و كامل طراحی شود. تركيب مناسبی ايجاد می‌نمايد و اگر به طور صحيح مورد استفاده قرار نگيرد. باعث ضايع شدن شيوه طراحی خواهد شد. برای احتراز از بروز چنين مشكلاتی بايد با احتياط عمل كرد.آب‌نماها را می‌توان به دو صورت منظم يا غيرمنظم طراحی كرد.

منظم (Formal) : منظور از طراحی منظم، دادن شكل كاملا هندسی به آب‌نماها و آبراهه‌هاست. اين نوع آب‌نماها وقتی در يك چشم‌انداز كه به شيوه منظم طراحی شده است، قرار گيرند، بهترين نمای خود را نشان می‌دهند. اشكال به حالت قرينه و كلاسيك به كار می‌روند. چشمه‌ها و مجسمه‌ها شكل مشخصی دارند و مواد به كار رفته، سنگ و بتن‌های صاف و منظم است. البته از فايبرگلاس هم در اندازه‌های دلخواه و به فرم منظم می‌توان استفاده كرد. آب‌نماهای منظم وقتی كه دارای لبه برجسته باشند، جذابيت بيشتری دارند. چرا كه نشستن روی لبه برجسته استخر جالب است و از طرفی برای كودكان امنيت دارد. در باغ‌ها و پارك‌های كوچك شهری، بهتر است كه آب‌نما به شيوه منظم طراحی شود.

غيرمنظم (Informal) : آب‌نماهای غيرمنظم می‌تواند از اجسام قالب‌ريزی شده و ظروف با اشكال غيرهندسی و خيالی و يا سنتی ساخته يا به فرم آزاد با پيروی از آبگيرهای طبيعی طراحی شود. در اين صورت آب‌نماها دارای گوشه‌های راست و ديوارهای عمودی و حاشيه‌های منظم و دست‌ساز نيستند. يا دست كم در ظاهر اين طور به نظر می آيند. برای ساخت آنها، بيشتر از سنگ و خاك و گياهان بومی استفاده می‌شود. برای ايجاد آب‌نماهای طبيعی بايد فضای كافی وجود داشته باشد. پس از مشخص شدن سبك طراحی پارك، مساحت و فرم استفاده از آب (جاری - ساكن) تعيين می‌شود. وسعت كل آب بستگی به مساحت پارك و شرايط اقليمی منطقه دارد.

در مناطقی كه آب و هوای خشك دارند، بايد پرش آب (فواره، آبشار) بيشتر باشد. در صورتی كه برای آب و هوای مرطوب، ريزش و پرش آب حتی‌الامكان بايد كمتر شود. در مناطقی مثل تهران بهتر است حدود 25درصد از مساحت كل پارك به آب و آب‌نماها اختصاص داده شود. برحسب شرايط، توپوگرافی زمين و هدف‌هايی كه از ايجاد آب‌نما وجود دارد، اشكال مختلفی از آن ساخته می‌شود. شكل و تعيين محل آب‌نما خود بستگی به موقعيت زمين و هماهنگی با ديگر عوامل باغ‌، هم‌چنين سليقه و ابتكار طراح دارد.

استخر:

استخر شنا در باغ‌های خصوصی احداث می‌شود و در پارك‌های عمومی، استخرها نقش آب‌نما را دارند و در بعضی موارد، برای بازی از آنها استفاده می‌شود. مانند استفاده از قايق‌های موتوری و پايی. اين‌گونه استخرها در اوايل قرن بيستم به شكل مستطيل، بيضی يا به اشكال هندسی منظم ساخته می شدند. در قرن حاضر، در طرح اين‌گونه استخرها تجديدنظرهايي شده و اشكال هندسي نامنظم با خصوصيات بهاشتي بيشتر، تزيينات نوري و توليد امواج در آب‌، تفنن خاصي را به همراه آورده است. به طوركلي عمق استخرها برحسب موارد استفاده و سن استفاده‌كنندگان، متغير است. براي احداث استخر ابتدا مكان مناسبي در نظر گرفته مي‌شود. اين مكان بايد از هر نظر براي بازديدكنندگان جاذبه داشته باشد. علاوه بر آن روباز و آفتابگير و حتي‌المقدور كم‌شيب باشد.

آب‌نما:

حوضچه‌ها يا حوض‌هاي كم‌عمق كه اغلب در آنها فواره‌هاي متعدد و چراغ‌هاي رنگين تعبيه مي‌شود به آب‌نما معروف هستند. عمق آنها تا 60 سانتي‌متر است و برحسب شكل و فرم طراحي شده، با مصالح ساختماني مختلف ساخته مي‌شوند. گاهي در كناره آنها از لكه‌هاي گل‌كاري يا جعبه‌هاي گل استفاده مي‌كنند. مي‌توان در داخل يا كنار آلاچيق‌ها آب نماهاي كوچكي احداث كرد.

چشمه:

با استفاده از خصوصيات طبيعي، چشمه‌هايي را در پارك‌ها و باغ‌هايي كه به شيوه طبيعي و كلاسيك احداث شده‌اند، طراحي مي‌كنند. ايجاد چشمه‌هاي كوچك به طور مصنوعي به نحوي به لطافت و زيبايي فضاي پارك مي‌افزايد. در صورت امكان مسير و حركت آب را به صورت كانال‌هاي زيرزميني درمي‌آورند تا از يك نقطه به صورت مظهر ظاهر شود. حوضچه كوچكي نيز در كنار مظهر ايجاد مي‌كنند تا حالت طبيعي به چشمه بدهند. چشمه‌ها را بايد با توجه به انواع طبيعي آن، با جريان تند يا ملايم، با در نظر گرفتن وضع توپوگرافي زمين با سرعت كم يا زياد آب طراحي كرد.

بركه‌ها يا باغچه‌هاي آبي:

احداث بركه بر تلطيف هواي پارك و زيبايي آن بسيار موثر است. بركه به اشكال منظم و غيرمنظم با اعماق مختلف در نزديكی منطقه جنگل‌كاری،‌ در وسط پارك يا در كنار سطوح گل‌كاری وسيع ساخته می‌شود. برای اين منظور در قطعه موردنظر خاك‌برداری‌هايی با اعماق مختلف و اشكال نزديك به حالت طبيعی انجام می‌دهند. برای تامين آب بركه از كانال‌هايی آب را به آن وارد می كنند كه اين كانال‌ها می‌توانند جنبه تزيينی داشته باشند و به صورت آبشار و جويبار طراحی شوند. در بركه‌ها ضمن اينكه آب راكد است متحرك هم هست تا گياهان از موهبت طبيعی ساخته شده به دست بشر برخوردار شوند. گياهانی كه در داخل يا نزديك بركه كاشته می‌شوند بايد با خطوط و گل‌های تزيينی منطقه هماهنگی داشته باشند.

گياهان آبزی، با اشكال متنوع و رنگ سبز برگ‌های خود، مناظر زنده‌ای به باغچه‌های آبی داده و به آن حالت طبيعی می‌دهند. مهم‌ترين خاصيتی كه گياهان آبزی در باغچه‌های آبی دارند، توليد اكسيژن و افزايش رطوبت هواست كه در خنك كردن هوای منطقه نقش مهمی دارد. گياهانی نظير آلاله آبی و نيلوفر آبي با برگ‌های خود سطح آب را می‌پوشانند و ايجاد سايه می‌كنند كه به خودی خود باعث می‌شود آب در فصل تابستان زود گرم نشود.

آبشار و جويبار:

آبشارها و جويبارهای طبيعی هميشه برای مردم جذابيت خاصی داشته‌اند. امروز طراحان توانسته‌اند با الهام از زيبايی‌های طبيعی و از جمله آبشارها و جويبارها، در پارك‌ها و باغ‌ها گوشه‌هايی از طبيعت را تا حد امكان بيافرينند. ارزش وجودی آنها به جنبه‌های زيبايی‌شناسی آنها محدود نمی‌شود، بلكه در تلطيف هوا و مطبوع ساختن فضا موثرند. جويبار را می‌توان طوری طراحی كرد كه دو عمل آبياری و حركت آب هم‌زمان انجام شود.

فواره‌ها:

فواره تنها نمايشی از زيبايی آب نيست، بلكه در روزهای خشك و گرم تابستان، رطوبت هوا را افزايش می دهد و فضای دلپذيری فراهم می‌سازد. خلاف تصور همگان،‌ فواره‌ها الزاما مصرف‌كننده آب نيستند. می‌توان به وسيله يك پمپ شناور، آب استخر يا حوضچه را به گردش درآورد. فواره‌ها به سه گروه اصلی تقسيم می‌شوند:

1ـ فواره‌های پرتابی (Spray)

2ـ فواره‌های ریزشی (Spill)

3ـ فواره‌های جهنده (Splash)

در مناطقی كه در معرض وزش باد قرار دارند، استفاده از فواره‌های كوتاه و نيرومند مناسب‌تر است. ارتفاع فواره‌ها نبايد بيش از فاصله منبع فواره تا لبه استخر باشد. بر پايه يك قانون تجربی، قطر استخر يا حوضچه آب، بايد دست كم دو برابر ارتفاع آب فواره باشد. اگر سر فواره‌ها پايين‌تر از سطح آب تعبيه شود، زيبايی بيشتری دارد. مگر اينكه از اشكال و مجسمه‌های خاصی برای ايجاد فواره استفاده شود.

برای نمايش فواره‌ها در شب از چراغ‌هايی در زير محل ريزش آب استفاده می‌كنند كه بايستی با اصول نورپردازی در آب مطابقت داشته باشد. تابش نور از پايين به بالا و تنظيم ميزان آن، باعث انعكاس حركات آب در محوطه اطراف و روی شاخ و برگ گياهان می‌شود و زيبايی خاصی به محيط می‌بخشد. در صورت وجود گياهان آبزی يا ماهی در استخر، بايد در نصب فواره‌ها دقت شود. برای نيلوفرهای آبی تلاطم سنگين آب مضر خواهد بود. اما اكسيژن فراوان حاصل از آب فواره‌های بلند برای ماهی‌ها مفيد و مطلوب است.

 منبع:http://www.sabzgostar-co.com/site